Polska Partia Socjalistyczna - Wolność, Równość, Niepodległość.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Polska Partia Socjalistyczna - Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN), konspiracyjna forma działania PPS jako Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Miast i Wsi lub Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Polski - Wolność Równość Niepodległość.

Polska Partia Socjalistyczna była jedyną lewicową partią działającą od początku w konspiracji. Po fikcyjnym zawieszeniu działania PPS w dniu 27 września 1939 r. rozpoczęto działania konspiracyjne. Na konferencji 19 - 21 października 1939 w Helenowie pod Warszawą r. powołano Ruch Mas Pracujących Miast i Wsi. Organizacja ta na początku 1940 roku przyjęła nazwę Wolność-Równość-Niepodległość[1]. PPS-WRN reprezentowała kierownictwo przedwojennej PPS.

Organizacja pomyślana była jako kadrowa, oparta była o struktury "trójek" lub "piątek" konspiracyjnych. Grupy podstawowe łączyły się w okręgi, na czele których również stały trzy lub pięciosobowe komitety, wybierane przez przedstawicieli lokalnych. W każdym komitecie obok przewodniczącego zastępcami byli: dowódca Gwardii Ludowej WRN i dowódca Milicji Robotniczej PPS-WRN. Na czele organizacji stało Centralne Kierownictwo Ruchu (CKR). Na każdym szczeblu funkcjonowały również grupy "dublerów" których zadaniem było zastępowanie aresztowanych.

Lewica dawnego PPS pozostawiona poza PPS-WRN stworzyła we wrześniu 1941 organizację Polscy Socjaliści, która w lipcu 1943 r. w części (jako Grupa zjednoczeniowa członków byłych organizacji Polskich Socjalistów) wraz z Socjalistyczną Organizacją Bojową oraz grupą młodzieży "Płomienie" przyłączyła się do PPS-WRN (pozostali utworzyli w kwietniu 1943 w Robotniczą Partię Polskich Socjalistów).

5 czerwca 1943 r. Partia odbyła konferencję, na której powołano Radę Ruchu Mas Pracujących Polski (według innych źródeł Radę Naczelną[2]). Dokooptowano również do władz (Centralnego Kierownictwa Ruchu) Aleksego Bienia, Dorotę Kłuszyńską, Antoniego Szczerkowskiego,Antoniego Zdanowskiego[3].

W maju 1944 r. WRN powróciła do nazwy: Polska Partia Socjalistyczna. Decyzja ta zapadła podobno na konferencji w czerwcu 1943 r. została jednak ogłoszona w czerwcu rok później.

Najważniejszym dokumentem programowym PPS-WRN był "Program Polski Ludowej" przygotowany w sierpniu 1941 r. przez Zygmunta Zarembę i Stanisława Miłkowskiego ze SL. Pomyślany jako wspólna platforma socjalistów i ludowców, została ogłoszona (po wycofaniu się ludowców) samodzielnie przez PPS-WRN. Program określał przyszły ustrój społeczno-gospodarczy Polski po wojnie.

PPS WRN reprezentowana była na uchodźstwie przez Komitet Zagraniczny PPS.


Na konspiracyjnym posiedzeniu Rady Naczelnej PPS 15 marca 1945 r. uchwalono przystapienie do codziennej działalności, powierzając CKW ustalenie szczegółów działan organizacyjnych. Ponadto przyjęto deklarację rzeczywistej przebudowy społecznej opartej o samorząd gminny i robotniczy. Uznano, że iż zapowiedziany uchwałami krymskimi Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej "musi się oprzeć na współudziale przedstawicieli wszystkich demokratycznych ugrupowań polskich, a w pierwszym rzędzie tych, które w ciągu z góra pięciu lat walki z okupacją stanowiły trzon Polski Podziemnej i rządu Rzeczypospolitej"[4].

Od początku istnienia nowej władzy zapanowała jawna wrogość pomiędzy "lubelską" PPS a konspiracyjną PPS-WRN. Na posiedzeniu Rady Naczelnej w dniu 15 marca podjęto uchwałę potępiającą oszczerstwa rzucane przez osoby i prasę oficjalną na członków kierownictwa PPS, a w szczególności Pużaka i Zarembę[5]. 27 marca 1945 Kazimierz Pużak został aresztowany przez NKWD wraz z piętnastoma innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego, wywieziony do Moskwy i tam sądzony w czerwcu 1945 w pokazowym procesie szesnastu, odbywającym się równolegle do konferencji mającej na celu ukonstytuowanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej w wykonaniu postanowień konferencji jałtańskiej co do uznawanej powszechnie na arenie międzynarodowej reprezentacji państwa polskiego. W konferencji uczestniczył m.in. Stanisław Mikołajczyk i Zygmunt Żuławski.

W dniu 23 czerwca 1945 r. Zygmunt Zaremba jako pełnomocnik CKW PPS wydał okólnik "Do wszystkich członków PPS" wzywając do wyczekiwania stanowiska legalnych władz PPS i nie podejmowania żadnych króków na własną rękę (co faktycznie oznaczało niewstępowanie do "lubelskiej" PPS)[6].

Na posiedzeniu Rady Naczelnej PPS w dniu 5 lipca 1945 r. ,w której wzięło udział 24 członków rady wybranych na XXIV Kongresie) i które odbyło się po cofnięciu uznania międzynarodowego przez Wielką Brytanię i USA Rządowi RP na uchodźstwie i uznaniu przez zachodnich sojuszników RP wyników konferencji moskiewskiej w sprawie tworzenia TRJN w Polsce podjęto uchwałę uznającą Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej oraz uchwalono wysłanie delegacji do "Rządu w celu poinformowania go o stanowisku PPS i wyjaśnienia formalnej strony rozpoczęcia działalności organizacyjnej". Po nieudanej próbie łączenia struktur z "lubelską" PPS, część działaczy na czele z Zygmuntem Żuławskim próbowała utworzyć Polską Partię Socjalno-Demokratyczną. Wobec odmowy ze strony PPR zgody na rejestrację partii , niektórzy działacze wstąpili do "lubelskiej" (tzw. koncesjonowanej) PPS, niektórzy działali w konspiracji lub wyemigrowali podejmując działalność w PPS na emigracji.

W czerwcu 1947 r. funkcjonariusze Urzedu Bezpieczeństwa dokonali aresztowań w środowiskach byłej PPS-WRN. Cześć z nich stanęła przed sądem na pokazowym procesie w listopadzie 1948 r. Skazano w nim: Kazimierza Pużaka (5 lat więzienia), Tadeusza Szturm de Sztrema (5 lat więzienia), Józefa Dzięgielewskiego (4,5 roku więzienia), Wiktora Krawczyka (4,5 roku więzienia), Ludwika Cohna (5 lat kara darowana na podstawie amnestii), Feliksa Misiorowskiego (5 lat kara darowana na podstawie amnestii).

W innym procesie na 6 lat więzienia został skazany Stefan Zbrożyna. W wyniku tortur zmarł tuż po opuszczeniu więzienia Antoni Zdanowski w grudniu 1948 r.


Prasa: Do głównych pism PPS-WRN należały od 1940 "Informator" (1939 - 1940), "WRN" (1940 - wrzesień 1943), "Robotnik w Walce (wrzesień 1943 - czerwiec 1944), "Robotnik" (czerwiec 1994 - październik 1944) oraz "Wieś i Miasto" (październik 1940 - maj 1944). Łącznie PPS PRN wydawała pięćdziesiąt tytułów prasowych[7]

Oddziały zbrojne: Gwardia Ludowa WRN - przekształcona w maju 1944 w Oddziały Wojskowe PPS (1940 wcieloną do ZWZ z zachowaniem autonomii), Milicja Robotnicza PPS-WRN.


Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Polski (PPS-WRN) od 2 maja 1944 r. Centralny Komitet Wykonawczy PPS


Przypisy

  1. ↑ Leinwand Artur, Tadeusz Szturm de Sztrem", PWN, Warszawa 1987
  2. ↑ Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Polski ruch socjalistyczny 1939-1945, Warszawa 1993, s. 92
  3. ↑ Kazimierz Pużak, Wspomnienia, 1939-1945, Gdańsk 1989, s. 40
  4. ↑ „My tu żyjemy jak w obozie warownym”. Listy PPS-WRN Warszawa-Londyn 1940-1945. Komitet red.: Olena Zaremba-Blatonowa, Lidia Ciołkoszowa, Wanda Czapska-Jordan. „Puls” Londyn 1992 s. 481-482
  5. ↑ tamże s. 481
  6. ↑ tamże s. 485-486
  7. ↑ Krajowa konspiracyjna prasa socjalistyczna w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939 - 1945. Aneks, Warszawa 1995 ISBN 83-85618-15-8

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne

Bibliografia

  • Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939 - 1945. T1, T2, Aneks, Warszawa 1995 ISBN 83-85618-15-8
  • Dunin-Wąsowicz K., Polski ruch socjalistyczny 1939-1945, Warszawa 1993, ISBN 83-900846-6-X
  • Czapska - Jordan W., W.R.N. PPS pod okupacją niemiecką 1939-1945, Londyn 1976
  • J.Malara, Walka o oblicze socjalizmu polskiego, w: Perspektywy walki. Zbiór artykułów i rozpraw pod red. Zygmunta Zaremby, luty 1947 Paryż.
  • Pużak K., Wspomnienia 1939-1945, Gdańsk 1989
  • „My tu żyjemy jak w obozie warownym”. Listy PPS-WRN Warszawa-Londyn 1940-1945. Komitet red.: Olena Zaremba-Blatonowa, Lidia Ciołkoszowa, Wanda Czapska-Jordan. „Puls” Londyn 1992.
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.