Nowa Ruda.html

Ten artykuł dotyczy Nowej Rudy, miasta w województwie dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Współrzędne: 50°35' N 16°30' E50.5833333 16.5 (Nowa Ruda)

Nowa Ruda


Herb Nowej Rudy	Flaga Nowej Rudy

Gmina
- rodzaj

Nowa Ruda
miejska

Burmistrz

Tomasz Jacek Kiliński

Powierzchnia

37,05 km²

Położenie

50° 35' N
16° 30' E

Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość

24 169
652 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

57-400

Tablice rejestracyjne

DKL

Położenie na mapie Polski

Nowa Ruda

TERC10
(TERYT)

5020108041

Urząd miejski³

Rynek 1 57-400 Nowa Ruda
tel. 74 872 0315; faks 74 872 2268

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa miasta

Ratusz w Nowej Rudzie

Fragment miasta

Nowa Ruda (niem. Neurode, czes. Nová Ruda) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Obecnie miasto pełni funkcje ponadgminnego ośrodka administracyjno-edukacyjnego dla mikroregionu noworudzko-radkowskiego. Drugie po Kłodzku (28 081 mieszk.), miasto powiatu.

edytuj Położenie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Góry Sowie.

Nowa Ruda położona jest w województwie dolnośląskim w powiecie kłodzkim nad Włodzicą. Miasto położone u podnóża Gór Sowich zamieszkuje ponad 25 tysięcy mieszkańców co czyni je drugim miastem pod względem liczby ludności w powiecie (po Kłodzku), oraz piętnastym w województwie dolnośląskim. Nowa Ruda jest ważnym węzłem komunikacyjnym krzyżują się tutaj ważne trasy wojewódzkie:

385 Droga wojewódzka nr 385 (Ząbkowice Śląskie – Tłumaczów)
381 Droga wojewódzka nr 381 (Wałbrzych – Kłodzko)

W mieście zlokalizowana jest stacja kolejowa, dworzec autobusowy dzięki czemu można do Nowej Rudy dotrzeć koleją lub autobusami PKSu. Dzięki dogodnemu położeniu komunikacyjnemu odległości z miasta do ważnych ośrodków nie są duże:

Wałbrzych – 35 km
Kłodzko – 22 km
Wrocław – 86 km
Tłumaczów (Przejście graniczne) – 10 km
Opole – 119 km
Ząbkowice Śląskie – 27 km
Dzierżoniów – 29 km
Bielawa – 23 km
Świdnica – 47 km
Legnica – 106 km
Jelenia Góra – 98 km
Kudowa-Zdrój – 40 km
Poznań – 256 km

Miasto położone jest w Sudetach Środkowych. Podzielone jest na trzy dzielnice: Centrum, Drogosław i Słupiec.

Według danych z 30 czerwca 2004², miasto miało 24 697 mieszkańców.

edytuj Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Herb Nowej Rudy.

Nowa Ruda miasto położone w dolinie rzeki Włodzicy swą historią sięga wieku XIII. Miasto założone zostało za czasów kolonizacji niemieckiej pod rządami króla czeskiego Przemysława Otokara II. Panował on w latach 1253-1278. Pierwsza pisana wzmianka o Nowej Rudzie datowana jest na rok 1337. Od 1347 r. dobra noworudzkie były własnością rodu Donynów. W latach 1350-1470 w mieście znacząco rozwinęło się rzemiosło takie jak tkactwo, szewstwo, oraz sukiennictwo. Poskutkowało to nadaniem cechu szewcom noworudzkim w 1404 r. oraz miejskim sukiennikom w roku 1416. Wojny husyckie w latach 1427-1429 zniszczyły doszczętnie miasto. Odbudowywało się ono długo i powoli na podstawie nowo nadanych praw poprzez rodzinę Donynów, którzy prawa te nadali w 1434 r. Rok ten to także rok w którym po raz pierwszy wzmiankowana była kopalnia węgla kamiennego w mieście. Nowa Ruda w 1472 r. przechodzi pod władanie Jerzego Stillfrieda jednego z rycerzy króla Czech, którym był Jerzy z Podiebradów. Jerzy Stillfried zaślubia także siostrę Donynów – Annę von Donyn. Wiek XVI zapisuje się w historii miasta najazdem hrabiego Bernarda Turna w 1622 r. Z racji tego iż Anna i Jerzy byli orędownikami wyznania protestanckiego miasto zostaje zniszczone przez owego hrabiego w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Uwięzieni Stillfriedowie nawracają się jednak na katolicyzm w efekcie czego uzyskują wolność i ponowne prawo do dóbr noworudzkich. Miasto od 1742 r. zostaje włączone do Państwa Pruskiego na skutek zakupienia ziemi kłodzkiej przez króla Prus. Stillfriedowie w ciągu następnych lat stali się właścicielami 1/3 obszaru ziemi kłodzkiej. Jednakże w 1810 r. Nowa Ruda wraz z przyległościami przeszła na własność rodziny Magnisów. Pozostali oni właścicielami miasta aż do 1945 r. Wcześniej bo już w 1855 r. Nowa Ruda stała się siedzibą powiatu, który obejmował dwa miasta – Nową Rudę i Radków, oraz 37 osad wiejskich. Miasto rozwijało się gospodarczo. Powstawały nowe zakłady włókiennicze, lecz przede wszystkim rozwijało się intensywnie górnictwo. Powstało wiele kopalni na terenie miasta m.in. kopalnia "Ruben" w Nowej Rudzie, "Johann Baptysta" w Słupcu, "Rudolph" w Przygórzu, oraz "Wenzeslaus" w Ludwikowicach Kłodzkich. Z rokiem 1871 miasto należało do II Rzeszy Niemieckiej. W 1879 r. doprowadzono do miasta kolej z Kłodzka, a w 1880 na stację w Nowej Rudzie wjechał pociąg z Wałbrzycha. Korzystny rozwój gospodarczy przerwał najtragiczniejszy pożar w dziejach miasta który miał miejsce 23 maja 1884 r. Spłonęła wówczas spora część śródmieścia, m.in. rynek i kościół parafialny. Działania wojenne podczas I wojny światowej szczęśliwie ominęły miasto, jednak nastąpiła stagnacja gospodarcza miasta, która pogłębiając się doprowadziła do odebrania statusu miasta powiatowego Nowej Rudzie w roku 1932. W 1937 r. obchodzono uroczyście 600-lecie miasta, a słynny mieszkaniec miasta – prof. Joseph Wittig wydał obszerną kronikę Nowej Rudy. II wojna światowa, jej zawieruchy, szczęśliwie ominęły miasto nie niszcząc jego zabudowy. Jednak okres ten to czas największej katastrofy górniczej w historii noworudzkiego górnictwa. W kopalni "Ruben" na skutek zawału zginęło 187 górników.

Armia radziecka zajęła miasto bez walki dopiero po kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 r. W czerwcu tegoż roku przybyli pierwsi Polacy. Początkowo prowadzone były spory z Czechami o to, do kogo ma należeć ziemia kłodzka. Jednak po ich rozwiązaniu Nowa Ruda znalazła się ostatecznie w granicach Polski i przyjęła obecną nazwę. Wybrano pierwszego polskiego burmistrza, którym został Edward Miernik. Administracja polska dokonała wysiedlenia dotychczasowej ludności miasta do Niemiec; w jej miejsce napływali Polacy z centralnej części kraju oraz przesiedleńcy z Kresów. Pojawili się też polscy górnicy z Francji, oraz Polacy z innych krajów. Spowodowało to trudności integracyjne społeczeństwa Nowej Rudy.

Miasto po wojnie znacznie się rozbudowało. Powstało wiele zakładów przemysłowych dających pracę mieszkańcom, głównie w przemyśle wydobywczym i włókienniczym. Powstawały kopalnie (Kopalnia Węgla Kamiennego "Piast", dawny "Ruben", oraz Kopalnia Węgla Kamiennego "Słupiec", dawniej "Johann Baptysta")^{potrzebne źródło}. Wybudowano Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Nowar" oraz oddział Dzierżoniowskich Zakładów Radiowych "Diora". W 1954 r. Nowa Ruda po raz drugi w swej historii została stolicą powiatu. Do 1975 r., w którym ten status utraciła, była stolicą najmniejszego powiatu w ówczesnym województwie wrocławskim. W 1970 Noworudzianie otrzymali nowy budynek Miejskiego Ośrodka Kultury, w 1972 r. zorganizowano w mieście Festiwal Studentów Szkół Artystycznych, a w 1973 r. Nową Rudę połączono administracyjnie w jeden organizm miejski z sąsiednim miastem Słupiec (który niespełna kilka lat wcześniej uzyskał prawa miejskie). II połowa lat 70. XX w. to okres kolejnych tragicznych wypadków górniczych. W 1976 r. w KWK "Nowa Ruda" zginęło 17 górników, a w 1979 r. zginęło kolejnych 7 górników. W okresie stanu wojennego w kopalni miał miejsce strajk, który zakończył się aresztowaniami i procesami. Okres transformacji gospodarki nie ominął miasta. Mieszkańcy aktywnie włączyli się w przemiany zachodzące w ich mieście. Kandydaci Komitetu Obywatelskiego uzyskali w czasie pierwszych wolnych wyborów samorządowych wszystkie 28 mandatów w Radzie Miejskiej Nowej Rudy. W 1990 ukazał się pierwszy numer "Gazety Noworudzkiej" oraz podpisano umowę o współpracy partnerskiej z niemieckim miastem Castrop-Rauxel. Rok później z czeskim miastem Broumov i francuskim Wallers-Arenberg podpisano podobne umowy. Transformacja niestety odbiła się głębokim echem na mieście. Skutkiem tego była likwidacja wszystkich większych zakładów w mieście. W 1992 w stan likwidacji postawiona została KWK "Nowa Ruda", w 1994 r. zamknięto także pole "Piast". Pole "Słupiec" działało do 2000 r. kiedy także uległo likwidacji. Los taki spotkał także pozostałe zakłady przemysłowe miasta. W 2001 r. upadły Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Nowar" a nieco wcześniej filia dzierżoniowskiej "Diory". Obecnie bezrobocie jest głównym problemem miasta. W latach 1945-1975 Nowa Ruda należała do starego województwa wrocławskiego, lata 1975-1999 to okres przynależności do województwa wałbrzyskiego, a od 1999 r. Nowa Ruda należy do powiatu kłodzkiego, województwa dolnośląskiego.

edytuj Zabytki

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zabytki Nowej Rudy.

Rynek z Ratuszem z 1884 r. (jeden z najładniejszych w Polsce)
Fontanna z figurą Jana Chrzciciela i Jezusa Chrystusa z 1909 r. na rynku
Dom – muzeum Josepha Wittiga – kronikarza Nowej Rudy.
Muzeum Górnictwa z podziemną trasą i kolejką górniczą.
Kościółek (sanktuarium Matki Bożej Bolesnej) i wieża widokowa na Górze Wszystkich Świętych (dziel. Słupiec)
Kościół pod wezwaniem św. Mikołaja (z okazałymi murami oporowymi i schodami od strony ul. Fredry)
Kościół św. Barbary w Drogosławiu (dzielnica Nowej Rudy)
Barokowa Kaplica Loretańska z lat 1765 - 1768 r. (ul. Cmentarna)
Dawny zbór ewangelicki wybudowany w latach 1866 - 1868 (obecnie kościół pw. Bożego Ciała, ul. Kolejowa)
Most kamienny w ciągu ul. Piłsudskiego, nad ul. Podjazdową (jeden z najstarszych na Dolnym Śląsku)
Domy Tkaczy z podcieniami nad Włodzicą z XVIII w. (ul. Nadrzeczna)
Zamek Stillfriedów z XIV w.
Wiadukt kolejowy wzniesiony w latach 1879 - 1880
Kościół św. Anny z 1644 r.
Figur św. Jana Chrzciciela
Kościół św. Krzyża z przełomu XIII/XIV w.
Kościół Wniebowzięcia NMP z XVI w.
Figura św. Jana Nepomucena
Kamienice mieszczańskie

edytuj Inne ciekawe miejsca

Samolot MiG-21 z licytacji WOŚP (ustawiony obok stacji paliw Orlenu, pomiędzy dzielnicami Centrum i Słupiec)
Kompleks Sportowy-Rekreacyjny CTS w dzielnicy Słupiec (hala widowiskowo-sportowa, boiska, korty tenisowe, AQUA Centrum – basen z szeregiem atrakcji)

Latem warto zwiedzić okolice:

Wzgórza Włodzickie
Góry Sowie
Góry Stołowe
Wielką Sowę (1015 m n.p.m)
Podziemne hitlerowskie miasta Gór Sowich (Walim i Osówka)
Uzdrowiska Kotliny Kłodzkiej
Bazylikę w Wambierzycach, z ruchomą szopką

Zimą można wybrać się na narty do pobliskich ośrodków narciarskich:

edytuj Kultura

Nowa Ruda jest centrum kulturalnym dla okolicznych miejscowości i gmin. W mieście działa Miejski Ośrodek Kultury, Kino, Miejska Biblioteka Publiczna w Nowej Rudzie, Noworudzki Klub Literacki Ogma, działają dwa Muzea: Górnictwa i Josepha Wittiga. Organizowane są imprezy zarówno plenerowe jak i salowe z zakresu teatru, muzyki, czy tańca.

edytuj Miejski Ośrodek Kultury

W Nowej Rudzie życie kulturalne toczy się głównie wokół Miejskiego Ośrodka Kultury którego początki sięgają 1971 r. MOK organizuje wiele imprez kulturalno-rozrywkowych, festynów, prowadzi zajęcia z dziedziny plastyki, muzyki, czy teatru. Ośrodek dysponuje dwiema salami. Jedną większą na 451 miejsc, która jest jednocześnie salą kinową. Prowadzone tutaj Kino MOK wyświetla seanse filmowe dla mieszkańców miasta i nie tylko. Druga sala, mniejsza, może pomieścić około 200 widzów. Używana jest podczas imprez estradowych, teatralnych i muzycznych licznie organizowanych w Nowej Rudzie. Spośród najważniejszych imprez organizowanych w mieście wyróżniają się:

Międzynarodowe Noworudzkie Spotkania z Folklorem
Dni Nowej Rudy
Turniej Tańca Towarzyskiego

edytuj Biblioteka

Historia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Nowej Rudzie w Nowej Rudzie sięga 1949 r. Biblioteka dysponuje pokaźnym księgozbiorem w którym znajduje się ponad 130 tysięcy woluminów. Biblioteka prenumeruje około 70 tytułów czasopism i gazet. Uzupełnieniem tychże zasobów są zbiory audiowizualne w którym znajduje się ponad 2,5 tysiąca pozycji. Biblioteka jest współorganizatorem kilku imprez a mianowicie:

Noworudzkie Spotkania z Poezją
Ogólnopolski Konkurs Poetycki "O Laur Kosmicznego Koperka".
Polsko-Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej

Przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Nowej Rudzie działa Noworudzki Klub Literacki Ogma, który patronuje i zrzesza lokalnych poetów i twórców. Wydawane są tomiki poezji oraz antologia poetycka.

edytuj Muzeum Górnictwa

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podziemna Trasa Turystyczna Nowa Ruda.

edytuj Muzeum Josepha Wittiga

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzeum Josepha Wittiga.

edytuj Szkolnictwo

W Nowej Rudzie znajdują się następujące placówki edukacyjne:

Polsko-Czeska Wyższa Szkoła Biznesu i Sportu „Collegium Glacense”
Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Henryka Sienkiewicza w Nowej Rudzie
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Nowej Rudzie
Centrum Szkoleniowo-Usługowe KaeRtur – Niepubliczna Placówka Kształcenia Ustawicznego, Niepubliczna Placówka Doskonalenia Nauczycieli
Powiatowa Centrum Doskonalenia Kadr – Biblioteka Pedagogiczna w Nowej Rudzie

edytuj Kościoły

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

edytuj Opieka zdrowotna

W Nowej Rudzie istnieje Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej (organem założycielskim zakładu jest Starostwo Powiatowe w Kłodzku) Zakład posiada 2 przychodnie rejonowe na terenie miasta (dzielnica Centrum i Drogosław) , Ośrodek Zdrowia w Jugowie, Ośrodek Zdrowia w Bożkowie, oraz Szpital Rejonowy w skład którego wchodzą działy Wewnętrzny "A", Wewnętrzny "B", Pediatryczny, Zakład Opiekuńczo Leczniczy w Nowej Rudzie, Centralne Laboratorium Analityczne.
W Nowej Rudzie znajdują się również przychodnie niepubliczne: Lekarska Spółdzielnia Specjalistyczna "EVITA", (III przychodnie w dzielnicach:Centrum, Słupiec, Drogosław), Centrum Medyczne EUROMED NZOZ, NZOZ "Zdrowie", Przychodnia specj. "Optomet".
W dzielnicy Centrum przy ul. Krańcowej zlokalizowana jest Podstacja Pogotowia Ratunkowego. Podstacja swoim zasięgiem obejmuje gminy: Nowa Ruda (Miasto), Nowa Ruda, Radków.